Άφθαρτος | Intouchables (2011)

Μπορεί μια απρόσμενη γνωριμία να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τη ζωή; Τι σημαίνει πραγματικά να φροντίζουμε έναν άνθρωπο; Και πόσο σημαντικό είναι να αντιμετωπίζουμε τους άλλους με σεβασμό, χωρίς να τους περιορίζουμε στις δυσκολίες ή στις αναπηρίες τους;
Υπάρχουν ταινίες που μας συγκινούν.
Υπάρχουν ταινίες που μας κάνουν να γελάμε.
Και υπάρχουν ταινίες που καταφέρνουν να συνδυάσουν το γέλιο με έναν βαθύτερο προβληματισμό για την ανθρώπινη ζωή.
Η ταινία «Άφθαρτος» (Intouchables) ανήκει αναμφίβολα σε αυτή την κατηγορία.
Σε σκηνοθεσία Olivier Nakache και Éric Toledano, η γαλλική ταινία του 2011 αφηγείται την ιστορία μιας απρόσμενης φιλίας.
Ο Philippe, ένας εύπορος άνδρας με τετραπληγία, αναζητά έναν άνθρωπο που θα τον υποστηρίζει στην καθημερινότητά του.
Ο Driss, ένας νεαρός από διαφορετικό κοινωνικό περιβάλλον, εμφανίζεται στη ζωή του χωρίς να διαθέτει την εμπειρία που θα περίμενε κανείς από έναν επαγγελματία φροντιστή.
Η γνωριμία τους εξελίσσεται σε μια ιδιαίτερη σχέση που αλλάζει την καθημερινότητα και των δύο.
Η ταινία συνδυάζει το χιούμορ με τη συγκίνηση, προσφέροντας μια ενδιαφέρουσα αφορμή για να αναλογιστούμε τη σημασία της ανθρώπινης σύνδεσης, της αυτονομίας και της αξιοπρέπειας.
1. Η φιλία πέρα από τις κοινωνικές διαφορές
Ο Philippe και ο Driss προέρχονται από διαφορετικούς κόσμους.
Έχουν διαφορετικές εμπειρίες, συνήθειες και αντιλήψεις.
Ωστόσο, μέσα από την καθημερινή τους επαφή αναπτύσσουν μια σχέση εμπιστοσύνης.
Η ταινία μάς υπενθυμίζει ότι οι ουσιαστικές ανθρώπινες σχέσεις δεν περιορίζονται απαραίτητα από την ηλικία, την κοινωνική θέση ή το μορφωτικό επίπεδο.
Η αμοιβαία αποδοχή και ο σεβασμός μπορούν να δημιουργήσουν ισχυρούς δεσμούς ανάμεσα σε ανθρώπους με διαφορετικές διαδρομές.
Μερικές φορές, οι άνθρωποι που αλλάζουν τη ζωή μας είναι εκείνοι που δεν περιμέναμε ποτέ να συναντήσουμε.
2. Η αναπηρία δεν καθορίζει την ταυτότητα ενός ανθρώπου
Ένα από τα σημαντικότερα θέματα της ταινίας είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζεται ο Philippe.
Η τετραπληγία επηρεάζει σημαντικά την κινητικότητα και τις καθημερινές του ανάγκες.
Ωστόσο, ο χαρακτήρας του δεν περιορίζεται στην αναπηρία του.
Διαθέτει προσωπικότητα, χιούμορ, ενδιαφέροντα, επιθυμίες και ανάγκη για ουσιαστικές σχέσεις.
Η ταινία αναδεικνύει τη σημασία του να βλέπουμε τον άνθρωπο συνολικά.
Η αναπηρία δεν αναιρεί την προσωπική ταυτότητα ούτε την ανάγκη για αυτονομία, κοινωνική συμμετοχή και αξιοπρέπεια.
Σύμφωνα με τη σύγχρονη προσέγγιση της αναπηρίας, οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει ένας άνθρωπος επηρεάζονται όχι μόνο από την κατάσταση της υγείας του, αλλά και από τα εμπόδια που υπάρχουν στο περιβάλλον.
Η ουσιαστική συμπερίληψη αρχίζει όταν αναγνωρίζουμε τις δυνατότητες, τις ανάγκες και τις επιλογές κάθε ανθρώπου.
3. Η φροντίδα δεν σημαίνει οίκτο
Η σχέση ανάμεσα στον Philippe και στον Driss παρουσιάζει μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα διάσταση της φροντίδας.
Ο Driss αντιμετωπίζει τον Philippe με χιούμορ και αμεσότητα.
Δεν επικεντρώνεται αποκλειστικά στους σωματικούς περιορισμούς του.
Αυτό επιτρέπει στους δύο χαρακτήρες να αναπτύξουν μια σχέση που δεν βασίζεται μόνο στους ρόλους του φροντιστή και του ανθρώπου που δέχεται φροντίδα.
Ωστόσο, η ταινία αποτελεί μια κινηματογραφική αφήγηση και δεν πρέπει να θεωρείται πρότυπο επαγγελματικής πρακτικής.
Η πραγματική φροντίδα απαιτεί κατάλληλη εκπαίδευση, σεβασμό στα προσωπικά όρια, ασφάλεια και συνεργασία με επαγγελματίες υγείας.
Η αξιοπρέπεια και η αυτονομία πρέπει να αποτελούν βασικές αρχές κάθε παρέμβασης.
Η φροντίδα δεν σημαίνει να αποφασίζουμε για έναν άνθρωπο. Σημαίνει να τον υποστηρίζουμε ώστε να συμμετέχει όσο το δυνατόν περισσότερο στις αποφάσεις που αφορούν τη ζωή του.
4. Το χιούμορ ως στοιχείο ανθρώπινης σύνδεσης
Το χιούμορ αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της ταινίας.
Μέσα από τις συζητήσεις και τις καθημερινές εμπειρίες των δύο πρωταγωνιστών, δημιουργούνται στιγμές γέλιου και αυθορμητισμού.
Το χιούμορ μπορεί να συμβάλλει στην κοινωνική σύνδεση και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να λειτουργεί ως τρόπος αντιμετώπισης του στρες.
Ωστόσο, δεν αποτελεί υποκατάστατο της κατάλληλης ψυχολογικής ή ιατρικής υποστήριξης.
Επίσης, δεν είναι όλοι οι άνθρωποι εξίσου άνετοι με το χιούμορ σε δύσκολες καταστάσεις.
Η κατάλληλη επικοινωνία χρειάζεται να βασίζεται στις προσωπικές προτιμήσεις και στα όρια του κάθε ανθρώπου.
5. Η σημασία της αυτονομίας
Η αυτονομία αποτελεί σημαντική διάσταση της ποιότητας ζωής.
Για έναν άνθρωπο με σοβαρούς κινητικούς περιορισμούς, η αυτονομία δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μπορεί να πραγματοποιεί κάθε δραστηριότητα χωρίς βοήθεια.
Μπορεί να σημαίνει ότι έχει τη δυνατότητα να επιλέγει πώς θέλει να οργανώνει την καθημερινότητά του.
Να εκφράζει τις προτιμήσεις του.
Να συμμετέχει σε κοινωνικές δραστηριότητες.
Και να λαμβάνει αποφάσεις για τη φροντίδα του.
Η ταινία μάς υπενθυμίζει ότι η ανάγκη πρακτικής υποστήριξης δεν μειώνει το δικαίωμα ενός ανθρώπου στην αυτοδιάθεση.
6. Τι σχέση έχει η ταινία με την κλινική διατροφή;
Η σύνδεση της ταινίας με την κλινική διατροφή βρίσκεται στη σημασία της εξατομικευμένης φροντίδας των ανθρώπων με κινητικούς περιορισμούς.
Σε περιπτώσεις κάκωσης νωτιαίου μυελού, οι διατροφικές ανάγκες μπορεί να επηρεάζονται από πολλούς παράγοντες.
Το επίπεδο της κάκωσης, η κινητικότητα, η σύσταση σώματος, η λειτουργία του εντέρου και η συνολική κατάσταση της υγείας αποτελούν σημαντικά στοιχεία της διατροφικής αξιολόγησης.
Η μειωμένη μυϊκή μάζα και η μεταβολή της ενεργειακής δαπάνης μπορεί να επηρεάζουν τις ανάγκες σε ενέργεια.
Παράλληλα, η δυσκοιλιότητα αποτελεί συχνό πρόβλημα σε ορισμένους ανθρώπους με κάκωση νωτιαίου μυελού, λόγω διαταραχών της νευρικής ρύθμισης του εντέρου.
Η διατροφική υποστήριξη χρειάζεται να είναι εξατομικευμένη και να λαμβάνει υπόψη τη λειτουργία του γαστρεντερικού συστήματος, την επαρκή πρόσληψη θρεπτικών συστατικών και τις προσωπικές δυνατότητες.
Η διατροφική φροντίδα ενός ανθρώπου με κινητικούς περιορισμούς δεν μπορεί να βασίζεται σε γενικές συστάσεις. Χρειάζεται προσεκτική αξιολόγηση και προσαρμογή στις ιδιαίτερες ανάγκες του.
7. Η διατροφή ως μέρος της ποιότητας ζωής
Η τροφή δεν αποτελεί μόνο μέσο κάλυψης των θρεπτικών αναγκών.
Συνδέεται επίσης με την ευχαρίστηση, την κοινωνική συμμετοχή και τις καθημερινές μας συνήθειες.
Για έναν άνθρωπο που χρειάζεται βοήθεια στη σίτιση ή στην προετοιμασία των γευμάτων, η διατήρηση των προσωπικών προτιμήσεων είναι ιδιαίτερα σημαντική.
Η δυνατότητα επιλογής τροφίμων και η συμμετοχή στον προγραμματισμό των γευμάτων μπορούν να ενισχύσουν την αίσθηση αυτονομίας.
Στην κλινική διατροφή, ο στόχος δεν είναι μόνο η επίτευξη συγκεκριμένων διατροφικών δεικτών.
Είναι επίσης η διαμόρφωση ενός τρόπου σίτισης που ανταποκρίνεται στις ανάγκες και στις επιθυμίες του ανθρώπου.
8. Οι φροντιστές χρειάζονται επίσης φροντίδα
Η ταινία παρουσιάζει τη σχέση φροντίδας με έναν ιδιαίτερα αισιόδοξο και χιουμοριστικό τρόπο.
Στην πραγματική ζωή, όμως, η καθημερινή υποστήριξη ενός ανθρώπου με σημαντικούς κινητικούς περιορισμούς μπορεί να είναι απαιτητική.
Οι φροντιστές μπορεί να αντιμετωπίζουν σωματική κόπωση, ψυχολογική επιβάρυνση και περιορισμένο προσωπικό χρόνο.
Η κατάλληλη εκπαίδευση, η πρακτική βοήθεια και η πρόσβαση σε υποστηρικτικές υπηρεσίες μπορούν να συμβάλουν στη διατήρηση της υγείας τους.
Η φροντίδα χρειάζεται να οργανώνεται με τρόπο που να προστατεύει τόσο τον άνθρωπο που τη δέχεται όσο και εκείνον που την παρέχει.
9. Γιατί αξίζει να δούμε την ταινία;
Το «Άφθαρτος» είναι μια ταινία που ξεχωρίζει για τη ζεστασιά, το χιούμορ και τις ερμηνείες της.
Ο François Cluzet και ο Omar Sy δημιουργούν μια ιδιαίτερα δυνατή κινηματογραφική σχέση.
Η ταινία μάς προσκαλεί να αναλογιστούμε τη σημασία της φιλίας, της κοινωνικής αποδοχής και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Παράλληλα, αξίζει να τη δούμε με κριτική ματιά, αναγνωρίζοντας ότι ορισμένες πλευρές της αναπηρίας και της φροντίδας παρουσιάζονται με κινηματογραφικές απλουστεύσεις.
Η αξία της βρίσκεται κυρίως στη δυνατότητά της να δημιουργήσει προβληματισμό γύρω από τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τους άλλους.
Η δική μου σκέψη
Αυτό που θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό στο «Άφθαρτος» είναι ότι μας υπενθυμίζει πόσο ουσιαστικό είναι να αντιμετωπίζουμε τον άνθρωπο πέρα από τη διάγνωσή του.
Στην κλινική διατροφή, αυτή η προσέγγιση αποτελεί βασική αρχή.
Ένας άνθρωπος με κινητικούς περιορισμούς μπορεί να έχει ιδιαίτερες διατροφικές ανάγκες.
Ωστόσο, εξακολουθεί να έχει προσωπικές προτιμήσεις, συνήθειες και επιθυμίες.
Η διατροφική παρέμβαση χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τη σωματική κατάσταση, αλλά και την καθημερινότητα, το οικογενειακό περιβάλλον και την ποιότητα ζωής.
Η επιστημονική γνώση είναι απαραίτητη.
Όμως η αποτελεσματική εφαρμογή της προϋποθέτει επικοινωνία, συνεργασία και σεβασμό.
Η πραγματική φροντίδα δεν περιορίζεται σε όσα χρειάζεται ένας άνθρωπος για να επιβιώσει. Περιλαμβάνει και όσα χρειάζεται για να ζει με αξιοπρέπεια, αυτονομία και ποιότητα ζωής.
Μια μικρή δοκιμή για αυτή την εβδομάδα
Αφιερώστε λίγα λεπτά για να αναλογιστείτε τον τρόπο με τον οποίο προσφέρουμε βοήθεια στους ανθρώπους γύρω μας.
Σκεφτείτε:
Ρωτάω τον άλλον τι πραγματικά χρειάζεται ή υποθέτω ότι γνωρίζω;
Σέβομαι τις προσωπικές του επιλογές;
Αναγνωρίζω τις δυνατότητές του και όχι μόνο τις δυσκολίες του;
Υπάρχει κάποιος τρόπος να προσφέρω υποστήριξη χωρίς να περιορίζω την αυτονομία του;
Η ουσιαστική φροντίδα αρχίζει συχνά με μια απλή ερώτηση:
«Πώς θα ήθελες να σε βοηθήσω;»
Και ίσως αυτή η ερώτηση να αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα της ταινίας.
Δρ Χρυσάνθη Βλαχάκη | Κλινική Διαιτολόγος–Διατροφολόγος, BSc, MSc, PhD
Στοιχεία ταινίας
Ελληνικός τίτλος: Άφθαρτος
Πρωτότυπος τίτλος: Intouchables
Έτος κυκλοφορίας: 2011
Σκηνοθεσία: Olivier Nakache, Éric Toledano
Πρωταγωνιστούν: François Cluzet, Omar Sy, Anne Le Ny, Audrey Fleurot
Διάρκεια: 112 λεπτά
Είδος: Δραματική κομεντί
Θεματολογία: Φιλία, αναπηρία, ανθρώπινη αξιοπρέπεια, αυτονομία, ποιότητα ζωής, κοινωνική αποδοχή
Πηγές
Nakache, O., & Toledano, É. (Directors). (2011). Intouchables [Film]. Quad Productions.
World Health Organization. Disability and health. Ενημερωτικό υλικό για την αναπηρία και την ισότιμη πρόσβαση στη φροντίδα.
World Health Organization. Integrated people-centred care. Ενημερωτικό υλικό για την ανθρωποκεντρική φροντίδα υγείας.
Academy of Nutrition and Dietetics. Nutrition Care Manual. Κλινική διατροφική υποστήριξη και εξατομικευμένη διατροφική φροντίδα.
Consortium for Spinal Cord Medicine. Neurogenic Bowel Management in Adults with Spinal Cord Injury. Clinical Practice Guideline.


