12 κανόνες για τη ζωή | Jordan B. Peterson

Μπορούν οι μικρές καθημερινές επιλογές να επηρεάσουν ουσιαστικά την πορεία της ζωής μας; Και πώς μπορούμε να δημιουργήσουμε μεγαλύτερη ισορροπία σε έναν κόσμο γεμάτο αβεβαιότητα;
Συχνά αναζητούμε μεγάλες αλλαγές.
Θέλουμε να βελτιώσουμε την υγεία μας, να αποκτήσουμε καλύτερες συνήθειες, να οργανώσουμε την καθημερινότητά μας ή να αισθανθούμε μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη ζωή μας.
Ωστόσο, η αλλαγή δεν ξεκινά πάντοτε από μια εντυπωσιακή απόφαση.
Μερικές φορές αρχίζει από κάτι πολύ μικρό: μια καθημερινή επιλογή, μια συνήθεια ή έναν διαφορετικό τρόπο αντιμετώπισης των δυσκολιών.
Στο βιβλίο «12 κανόνες για τη ζωή», ο Καναδός ψυχολόγος Jordan B. Peterson παρουσιάζει δώδεκα αρχές που, σύμφωνα με τη δική του προσέγγιση, μπορούν να βοηθήσουν τον άνθρωπο να αναπτύξει μεγαλύτερη υπευθυνότητα, να αντιμετωπίσει την αβεβαιότητα και να αναζητήσει μια ζωή με νόημα.
Το βιβλίο συνδυάζει ψυχολογικές παρατηρήσεις, φιλοσοφικές αναφορές, θρησκευτικούς συμβολισμούς και προσωπικές ερμηνείες.
Δεν πρόκειται για ένα αυστηρά επιστημονικό εγχειρίδιο. Αποτελεί κυρίως ένα έργο προσωπικού προβληματισμού, το οποίο αξίζει να διαβαστεί με κριτική σκέψη.
1. Η προσωπική ευθύνη ως αφετηρία της αλλαγής
Ένα από τα κεντρικά θέματα του βιβλίου είναι η προσωπική ευθύνη.
Ο Peterson υποστηρίζει ότι η ανάληψη ευθύνης για τις επιλογές μας μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία μιας πιο οργανωμένης και ουσιαστικής ζωής.
Η ιδέα αυτή παρουσιάζει ενδιαφέρον όταν εξετάζουμε τη διαδικασία αλλαγής συμπεριφοράς.
Συχνά, η καθημερινότητα περιλαμβάνει καταστάσεις που δεν μπορούμε να ελέγξουμε πλήρως.
Μπορούμε, όμως, να αναγνωρίσουμε ορισμένες επιλογές που βρίσκονται μέσα στις δυνατότητές μας.
Η προσωπική ευθύνη δεν σημαίνει ότι είμαστε υπεύθυνοι για κάθε δυσκολία που αντιμετωπίζουμε.
Ούτε ότι η επιτυχία ή η αποτυχία εξαρτώνται αποκλειστικά από τη θέλησή μας.
Σημαίνει ότι μπορούμε να αναζητήσουμε το περιθώριο δράσης που διαθέτουμε, λαμβάνοντας υπόψη τις πραγματικές συνθήκες της ζωής μας.
Η ουσιαστική αλλαγή αρχίζει συχνά όταν αναγνωρίζουμε τι μπορούμε να επηρεάσουμε, χωρίς να κατηγορούμε τον εαυτό μας για όσα δεν ελέγχουμε.
2. Φροντίζουμε τον εαυτό μας όπως θα φροντίζαμε κάποιον που αγαπάμε;
Ένας από τους πιο ενδιαφέροντες κανόνες του βιβλίου αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας.
Ο Peterson μάς προσκαλεί να αναλογιστούμε γιατί συχνά δείχνουμε μεγαλύτερη φροντίδα και συνέπεια απέναντι στις ανάγκες των άλλων παρά στις δικές μας.
Πόσες φορές παραμελούμε τον ύπνο, τη διατροφή ή την ξεκούρασή μας, ενώ θα συμβουλεύαμε έναν αγαπημένο μας άνθρωπο να φροντίσει περισσότερο την υγεία του;
Η ερώτηση αυτή μπορεί να αποτελέσει μια χρήσιμη αφετηρία για προσωπικό προβληματισμό.
Η αυτοφροντίδα δεν αποτελεί πολυτέλεια.
Περιλαμβάνει την αναγνώριση των σωματικών και ψυχολογικών μας αναγκών, την αναζήτηση κατάλληλης υποστήριξης και την προσπάθεια να δημιουργήσουμε συνθήκες που ευνοούν την υγεία μας.
Η φροντίδα του εαυτού μας δεν χρειάζεται να βασίζεται στην αυστηρότητα, αλλά στον σεβασμό προς τις πραγματικές μας ανάγκες.
3. Η σημασία των μικρών καθημερινών συνηθειών
Μία από τις χαρακτηριστικές ιδέες του βιβλίου είναι η σημασία της οργάνωσης του άμεσου περιβάλλοντός μας πριν επιχειρήσουμε να αντιμετωπίσουμε μεγαλύτερα προβλήματα.
Πέρα από τη συμβολική διάσταση αυτής της προσέγγισης, μπορούμε να αναγνωρίσουμε μια πρακτική εφαρμογή στην καθημερινότητα.
Οι μεγάλες αλλαγές γίνονται συχνά πιο διαχειρίσιμες όταν τις χωρίζουμε σε μικρότερα βήματα.
Αντί να επιχειρούμε να αλλάξουμε ταυτόχρονα όλες τις συνήθειές μας, μπορούμε να ξεκινήσουμε από μία συγκεκριμένη συμπεριφορά.
Για παράδειγμα, να οργανώσουμε καλύτερα το πρωινό μας, να δημιουργήσουμε μια σταθερότερη ρουτίνα ύπνου ή να εντάξουμε λίγη περισσότερη κίνηση στην καθημερινότητά μας.
Η επιστημονική έρευνα για τη δημιουργία συνηθειών δείχνει ότι η επανάληψη μιας συμπεριφοράς σε σχετικά σταθερές συνθήκες μπορεί να συμβάλει στη σταδιακή αυτοματοποίησή της.
Ο χρόνος που απαιτείται διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο και από συνήθεια σε συνήθεια.
Δεν χρειάζεται να αλλάξουμε ολόκληρη τη ζωή μας μέσα σε μία ημέρα για να αρχίσουμε να προοδεύουμε.
4. Η σύγκριση με τον εαυτό μας αντί με τους άλλους
Ένας ακόμη κανόνας του Peterson αφορά τη σύγκριση.
Ο συγγραφέας προτείνει να αξιολογούμε την πρόοδό μας σε σχέση με το ποιοι ήμασταν στο παρελθόν, αντί να συγκρίνουμε συνεχώς τον εαυτό μας με άλλους ανθρώπους.
Η ιδέα αυτή είναι ιδιαίτερα επίκαιρη στην εποχή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Καθημερινά ερχόμαστε σε επαφή με εικόνες επιτυχίας, ιδανικής εμφάνισης και φαινομενικά τέλειων τρόπων ζωής.
Ωστόσο, οι συγκρίσεις αυτές συχνά αγνοούν τις διαφορετικές συνθήκες, δυνατότητες και ανάγκες κάθε ανθρώπου.
Στον χώρο της υγείας, η συνεχής σύγκριση μπορεί να δημιουργήσει μη ρεαλιστικές προσδοκίες.
Η πρόοδος δεν εξελίσσεται με τον ίδιο τρόπο για όλους.
Η ηλικία, το ιατρικό ιστορικό, η φυσική κατάσταση, οι προσωπικές υποχρεώσεις και πολλοί ακόμη παράγοντες επηρεάζουν τη διαδικασία αλλαγής.
Επομένως, έχει μεγαλύτερη αξία να αξιολογούμε την πρόοδό μας με βάση εξατομικευμένους και ουσιαστικούς δείκτες.
Ο στόχος δεν είναι να ακολουθήσουμε τη διαδρομή κάποιου άλλου, αλλά να δημιουργήσουμε τη δική μας.
5. Η αναζήτηση νοήματος πέρα από την άμεση ευχαρίστηση
Ο Peterson δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη διάκριση ανάμεσα στην πρόσκαιρη ικανοποίηση και στην αναζήτηση μιας ζωής με νόημα.
Η άμεση ευχαρίστηση αποτελεί φυσιολογικό και σημαντικό μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας.
Ωστόσο, ορισμένες επιλογές μπορεί να αποκτούν μεγαλύτερη αξία όταν συνδέονται με προσωπικούς στόχους και βαθύτερες προτεραιότητες.
Για παράδειγμα, η συστηματική φυσική δραστηριότητα μπορεί να απαιτεί χρόνο και προσπάθεια, αλλά να συνδέεται με την επιθυμία να διατηρήσουμε την υγεία και τη λειτουργικότητά μας.
Αντίστοιχα, η οργάνωση της διατροφής μπορεί να μην είναι πάντοτε εύκολη, αλλά να εξυπηρετεί μια σημαντική προσωπική ανάγκη.
Η αναγνώριση του λόγου για τον οποίο επιθυμούμε μια αλλαγή μπορεί να μας βοηθήσει να επιλέξουμε πιο κατάλληλους και ρεαλιστικούς στόχους.
Δεν χρειάζεται, ωστόσο, να αντιμετωπίζουμε την ευχαρίστηση ως κάτι αντίθετο προς την υγεία.
Μια ισορροπημένη ζωή μπορεί να περιλαμβάνει τόσο τη μακροπρόθεσμη φροντίδα όσο και την καθημερινή απόλαυση.
6. Τι σχέση έχουν οι 12 κανόνες με τη διατροφή;
Η σύνδεση του βιβλίου με τη διατροφική συμπεριφορά προκύπτει κυρίως μέσα από την έννοια της αλλαγής συνηθειών.
Στην καθημερινή κλινική πράξη, πολλοί άνθρωποι ξεκινούν μια διατροφική προσπάθεια έχοντας πολύ υψηλές προσδοκίες.
Επιθυμούν να αλλάξουν άμεσα τον τρόπο που τρώνε, να οργανώσουν όλα τα γεύματά τους και να πετύχουν γρήγορα αποτελέσματα.
Όταν, όμως, εμφανιστούν δυσκολίες, μπορεί να αισθανθούν ότι η προσπάθειά τους απέτυχε.
Η προσέγγιση των μικρών και σταδιακών αλλαγών μπορεί να αποτελέσει μια περισσότερο ρεαλιστική επιλογή.
Ένα εξατομικευμένο διατροφικό πλάνο χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη τις συνθήκες εργασίας, την οικογενειακή ζωή, τις προσωπικές προτιμήσεις και τις ανάγκες υγείας.
Η συνέπεια δεν σημαίνει ότι κάθε ημέρα θα είναι ίδια.
Σημαίνει ότι μπορούμε να προσαρμόζουμε τις επιλογές μας χωρίς να εγκαταλείπουμε συνολικά την προσπάθεια.
Η υγιεινή διατροφή δεν είναι ένας διαγωνισμός πειθαρχίας. Είναι μια διαδικασία φροντίδας που χρειάζεται να μπορεί να διατηρηθεί στον χρόνο.
7. Η προσωπική ευθύνη δεν πρέπει να μετατρέπεται σε ενοχή
Εδώ θεωρώ απαραίτητη μια σημαντική επιστημονική διευκρίνιση.
Η έμφαση στην προσωπική ευθύνη, όταν εφαρμόζεται στον χώρο της υγείας, χρειάζεται να συνοδεύεται από κατανόηση των πολλών παραγόντων που επηρεάζουν τη συμπεριφορά.
Το σωματικό βάρος, για παράδειγμα, δεν καθορίζεται αποκλειστικά από τις προσωπικές επιλογές.
Γενετικοί, βιολογικοί, ορμονικοί, ψυχολογικοί, κοινωνικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες μπορούν να επηρεάζουν σημαντικά τη διαχείρισή του.
Επομένως, η προτροπή να αναλάβουμε την ευθύνη της υγείας μας δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως απόδοση ενοχής σε όσους αντιμετωπίζουν δυσκολίες.
Η αποτελεσματική διατροφική συμβουλευτική βασίζεται στην εξατομίκευση, στη συνεργασία και στον σεβασμό.
Στόχος είναι να ενισχύεται η δυνατότητα του ανθρώπου να πραγματοποιεί αλλαγές που είναι κατάλληλες και εφικτές για τον ίδιο.
Η υπευθυνότητα μπορεί να συνυπάρχει με την αυτοσυμπόνια.
8. Η αξία της ειλικρίνειας απέναντι στον εαυτό μας
Ένα ακόμη σημαντικό θέμα του βιβλίου είναι η ειλικρίνεια.
Ο Peterson υπογραμμίζει τη σημασία της αναγνώρισης της πραγματικότητας και της αποφυγής της αυταπάτης.
Στη διαδικασία αλλαγής συμπεριφοράς, η ειλικρινής παρατήρηση μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο.
Για παράδειγμα, όταν ένα διατροφικό πρόγραμμα δεν εφαρμόζεται όπως είχε σχεδιαστεί, είναι σημαντικό να αναζητήσουμε τους πραγματικούς λόγους.
Ίσως οι ώρες των γευμάτων να μην ταιριάζουν στο πρόγραμμα εργασίας.
Ίσως οι προτεινόμενες επιλογές να μην ανταποκρίνονται στις προσωπικές προτιμήσεις.
Ίσως οι απαιτήσεις της καθημερινότητας να καθιστούν δύσκολη την προετοιμασία των γευμάτων.
Η αναγνώριση αυτών των εμποδίων δεν αποτελεί αποτυχία.
Αποτελεί πληροφορία που μπορεί να μας βοηθήσει να προσαρμόσουμε καλύτερα το πλάνο.
Η ειλικρίνεια απέναντι στον εαυτό μας γίνεται περισσότερο χρήσιμη όταν συνοδεύεται από κατανόηση και διάθεση για επίλυση προβλημάτων.
9. Γιατί αξίζει να διαβάσουμε το βιβλίο;
Το «12 κανόνες για τη ζωή» είναι ένα βιβλίο που μπορεί να προκαλέσει έντονο προβληματισμό.
Ο Peterson συνδυάζει διαφορετικά πεδία σκέψης, χρησιμοποιώντας παραδείγματα από την ψυχολογία, τη φιλοσοφία, τη λογοτεχνία και τη θρησκευτική παράδοση.
Ορισμένες ιδέες του μπορούν να αποτελέσουν αφορμή για ουσιαστική προσωπική αναζήτηση.
Άλλες είναι περισσότερο αμφιλεγόμενες ή βασίζονται σε ερμηνείες που δεν αποτελούν επιστημονική συναίνεση.
Γι' αυτό, το βιβλίο αξίζει να προσεγγιστεί με κριτική σκέψη.
Δεν χρειάζεται να συμφωνούμε με όλες τις απόψεις ενός συγγραφέα για να αξιοποιήσουμε έναν ενδιαφέροντα προβληματισμό.
Μπορούμε να κρατήσουμε όσα μας βοηθούν να αναγνωρίσουμε τις προσωπικές μας ανάγκες, να επανεξετάσουμε τις συνήθειές μας και να αναζητήσουμε μια πιο ουσιαστική καθημερινότητα.
Η δική μου σκέψη
Από τις ιδέες του βιβλίου, εκείνη που θεωρώ ιδιαίτερα σημαντική για τη διατροφική συμβουλευτική είναι η αξία των μικρών καθημερινών επιλογών.
Συχνά, οι άνθρωποι υποτιμούν τη σημασία μιας απλής αλλαγής επειδή δεν προσφέρει άμεσα εντυπωσιακά αποτελέσματα.
Ωστόσο, η βελτίωση της διατροφικής συμπεριφοράς δεν απαιτεί πάντοτε ριζικές αλλαγές.
Μπορεί να ξεκινήσει από την καλύτερη οργάνωση ενός γεύματος, την ενίσχυση της ποικιλίας των τροφίμων ή την ανάπτυξη μιας πιο σταθερής καθημερινής ρουτίνας.
Αυτό που έχει σημασία είναι οι αλλαγές να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες του ανθρώπου.
Παράλληλα, θεωρώ απαραίτητο να διαχωρίζουμε την προσωπική υπευθυνότητα από την αυστηρή αυτοκριτική.
Η υγεία δεν αποτελεί μέτρο της προσωπικής μας αξίας.
Και η δυσκολία στην εφαρμογή ενός διατροφικού προγράμματος δεν σημαίνει απαραίτητα έλλειψη προσπάθειας.
Η ουσιαστική πρόοδος δεν βρίσκεται στην τελειότητα, αλλά στη δυνατότητα να δημιουργούμε συνήθειες που μας φροντίζουν και μπορούν να μας συνοδεύουν μακροπρόθεσμα.
Μια μικρή δοκιμή για αυτή την εβδομάδα
Επιλέξτε έναν τομέα της καθημερινότητάς σας στον οποίο θα θέλατε να πραγματοποιήσετε μια μικρή βελτίωση.
Μπορεί να αφορά τη διατροφή, τη φυσική δραστηριότητα, τον ύπνο ή την οργάνωση του χρόνου σας.
Στη συνέχεια, αναρωτηθείτε:
Ποια είναι η μικρότερη ρεαλιστική αλλαγή που μπορώ να ξεκινήσω σήμερα;
Δεν χρειάζεται να είναι κάτι εντυπωσιακό.
Μπορεί να είναι η προσθήκη ενός φρούτου στην καθημερινότητά σας, η καλύτερη οργάνωση ενός γεύματος ή λίγα λεπτά κίνησης, εφόσον είναι κατάλληλα για τις ανάγκες σας.
Προσπαθήστε να επαναλάβετε αυτή τη συμπεριφορά μέσα στην εβδομάδα, χωρίς να απαιτείτε από τον εαυτό σας απόλυτη συνέπεια.
Στο τέλος της εβδομάδας, αξιολογήστε τι λειτούργησε και τι χρειάζεται προσαρμογή.
Γιατί οι μεγάλες αλλαγές δεν ξεκινούν πάντοτε με μεγάλες αποφάσεις. Μερικές φορές αρχίζουν από μια μικρή επιλογή που επαναλαμβάνουμε με φροντίδα και συνέπεια.
Δρ Χρυσάνθη Βλαχάκη | Κλινική Διαιτολόγος–Διατροφολόγος, BSc, MSc, PhD
Στοιχεία βιβλίου
Τίτλος: 12 κανόνες για τη ζωή
Υπότιτλος: Ένα αντίδοτο στο χάος
Συγγραφέας: Jordan B. Peterson
Πρωτότυπος τίτλος: 12 Rules for Life: An Antidote to Chaos
Πρώτη έκδοση πρωτοτύπου: 2018
Θεματολογία: Ψυχολογία, προσωπική ανάπτυξη, αυτογνωσία, καθημερινές συνήθειες, αναζήτηση νοήματος
Πηγές
Peterson, J. B. (2018). 12 Rules for Life: An Antidote to Chaos. Random House Canada.
Peterson, J. B. 12 κανόνες για τη ζωή: Ένα αντίδοτο στο χάος. Ελληνική έκδοση.
Lally, P., van Jaarsveld, C. H. M., Potts, H. W. W., & Wardle, J. (2010). How are habits formed: Modelling habit formation in the real world. European Journal of Social Psychology, 40(6), 998–1009.
Neff, K. D. (2003). Self-compassion: An alternative conceptualization of a healthy attitude toward oneself. Self and Identity, 2(2), 85–101.
Teixeira, P. J., Carraça, E. V., Markland, D., Silva, M. N., & Ryan, R. M. (2012). Exercise, physical activity, and self-determination theory: A systematic review. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 9, 78.
World Health Organization. Healthy diet. Ενημερωτικό υλικό για τις βασικές αρχές της υγιεινής διατροφής.


